Story Circleİnteraktif hikâye
Okurun seçim yaptığı hikâyenin kısa tarihi, dallanan yapının nasıl kurulduğu ve dal sayısının neden hızla büyüdüğü.
Yazma rehberi
Dallanan hikâye nasıl yazılır?
Dallanan hikâye yazmak için önce tek yoldan kısa bir gövde kur, çatalı karakterin gerçekten bir şey kaybedeceği yere koy ve dal sayısıyla bir dalın kaç bölüm süreceğini baştan sınırla. Seçenekleri niyet olarak yaz, her dalın gerçeklerini ayrı tut, dalları iz bırakarak birleştir ya da kendi sonuna götür ve her yolu kesin bir sonla kapat.
Bu rehber oturup böyle bir hikâye yazacak kişi için. Her adımda aynı örneği ilerletiyoruz: sel gecesi köprüye ulaşan Deniz ve karşı yakada kalan kız kardeşi Ece. Biçimin kendisini — nereden geldiğini, hangi türleri olduğunu — merak ediyorsan interaktif hikâye rehberi onu anlatıyor; burada yazma tarafındayız.
Son güncelleme:
Adım adım
Dallanan hikâye yazmanın 7 adımı nelerdir?
Gövde, çatal, sınır, seçenek, künye, birleşme ve son: her adım, ağacın yazılabilecek hızdan daha hızlı büyümesini önleyen bir karardır.
Önce tek yoldan kısa bir gövde yaz
İlk çatala gelmeden okur kimin neyi istediğini ve neyin tehlikede olduğunu bilmeli. Birkaç bölümlük tek yollu bir başlangıç dallara zemin hazırlar; ilk sayfada çatallanan hikâyelerde hiçbir kol derinleşecek kadar yer bulamaz.
Örnek: İlk üç bölüm tek yoldan gider: sel gelir, köprü sallanmaya başlar, Deniz kız kardeşi Ece’nin karşı yakada kaldığını öğrenir.
Çatalı karakterin bir şey kaybedeceği yere koy
Aday bir çatalı üç soruyla sına: üç bölüm sonra iki yol hâlâ farklı sahneler üretiyor mu, okur neyi geride bıraktığını görüyor mu, bu dalı yazacak biri var mı? Birine “hayır” diyorsan orada dal değil, tek yol vardır.
Örnek: “Sol yoldan mı, sağ yoldan mı?” bir çatal değildir. “Ece’ye ulaşmak mı, kasabayı uyarmak mı?” bir çataldır: iki seçenek de bir şeyi feda ettirir.
Sınırları yazmaya başlamadan koy
İki sayıyı baştan belirle: bir çatalda kaç yol açılacak ve bir dal en fazla kaç bölüm sürecek. Önceden konan sınır tartışma çıkarmaz ve ağacın, yazılabilecek hızdan daha hızlı büyümesini engeller.
Örnek: Her çatal iki yol, dört bölümde bir çatal. Bir dal en fazla üç bölüm sürer; dördüncüde ya gövdeye döner ya kendi sonuna varır.
Seçeneği yön olarak değil, niyet olarak yaz
Okur ne yapacağını değil, neyi göze aldığını seçmeli; sonucu yazan sensin. Niyet bildiren seçenek okurun seçimine anlam verir ve dalı yazacak kişiye de karakterin neyin peşinde olduğunu söyler.
Örnek: “Köprüye bas” yerine “Köprünün dayanacağını göze al”; “Geri dön” yerine “Kasabayı kardeşinin önüne koy”.
Her dalın künyesini tut
Gövde gerçeği bütün dallarda doğrudur, dal gerçeği yalnız o kolda. Her dalın başına üç satırlık bir not yaz: kim yaşıyor, kim ne biliyor, gövdeden ne değişti. Kardeş dallar birbirini bilmez; komşu daldan ayrıntı ödünç alınmaz.
Örnek: Nehir yolunun künyesi: “Deniz’in sol bileği kırık. Ece’nin nerede olduğunu yalnız Deniz biliyor. Muhtarın hiçbir şeyden haberi yok.”
Dalları iz bırakarak birleştir ya da kendi sonuna götür
Birleşme bölümü farklı yollardan gelen okur için aynı anda doğru olmalı: nötr açılır, farkı olayda değil karakterin bildiği şeyde taşır ve okura hangi yoldan geldiğini hissettiren bir iz bırakır. Bir dalda geri dönülmez bir şey olduysa o dal birleşmez, kendi sonuna gider.
Örnek: İki yol sabah çadır kentte buluşur: “Sabah çadırların arasında ekmek dağıtılıyordu.” İkinci paragrafta nehirden gelen okur Deniz’in sarılı bileğini, kasabadan gelen okur muhtarın Deniz’e olan borcunu görür.
Son envanteri çıkar ve her yolu kesin bir sonla kapat
Her son için üç şey yaz: adı, cevapladığı soru ve okura ödettiği bedel. İki son aynı soruya cevap veriyorsa biri gereksizdir. Son bölümün son cümlesi bir kapı kapatmalı; okur yolun bittiğini ekrandan değil metinden anlamalı.
Örnek: “Nehirde kalan”, “geri dönen” ve “ödeyen”: üç son, üç ayrı soru. Envanterin tamamı aşağıdaki tabloda.
Dalın içindeki sahneler sıradan bir hikâyedeki gibi kurulur: istek, engel, değişim. O temel adımlar için hikâye nasıl yazılır rehberine bakabilirsin; dallanan kitapta yalnız daha çok işe yararlar, çünkü her bölüm birinin başlangıç noktası olabilir.
Plan
Dallanan bir hikâye nasıl planlanır?
Önce omurgayı mı yoksa dalları mı yazacağına karar ver; pratikte işe yarayan orta yol, omurgayı yazıp sonunu açık bırakmaktır.
| Yol | Nasıl yazılır | Kazandığın | Ödediğin |
|---|---|---|---|
| Önce omurga | Bir yolu baştan sona yaz, dalları sonra aç. | Sonu bilirsin; her dal nereye döneceğini bilir, birleşme bölümleri kolaylaşır. | Sonradan açılan dallar yan yol gibi okunur, çünkü gövde onlarsız da tamamdır. |
| Önce çatal | Erken dallan, her kolu kendi hikâyesi gibi yaz. | Dallar eşit ağırlıkta olur, hiçbiri ötekinin eki gibi durmaz. | Bitirmesi en zor biçim: her kol kendi sonunu hak etmeli. |
| Orta yol | Omurgayı yaz ama sonunu yazma; üç bölüm ilerisini bil. | Dalların nereye bağlanacağını bilirsin, dallar hikâyenin parçası kalır. | Sonu yazarken yeniden karar vermen gerekir. |
Hikâye ağacında numara iki şey söyler: 1. bölümün altındaki iki devam 2.1 ve 2.2 diye yazılır — ilk sayı bölümün derinliği, ikinci sayı dal.
Numara bir konumdur, hafıza değil. Dallara içeriklerini söyleyen birer ad da ver — “nehir yolu”, “kasabaya dönüş” — ki okur gitmediği yolu adıyla hatırlasın.
Kolektif yazılan kitaplarda omurgayı kimse baştan sona yazmaz; bunun yerine bir ana yol tanımlanır ve dallar oradan ayrılır. Dal, yol, son ve çatal gibi kavramların kısa tanımları yazarlık terimleri sözlüğünde.
Sonlar
Çok sonlu bir hikâyede kaç son olmalı?
Sayıdan çok ölçüt belirleyicidir: her son ayrı bir soruya cevap vermeli ve ayrı bir bedel ödetmeli; pratikte üç ile beş son çoğu kitaba yeter.
| Son | Cevapladığı soru | Okura ödettiği bedel |
|---|---|---|
| Nehirde kalan | Deniz, Ece’ye ulaşabilir mi? | Kasaba uyarılmadan kalır. |
| Geri dönen | Kasaba kurtulabilir mi? | Ece o geceyi karşı yakada yalnız geçirir. |
| Ödeyen | Babalarının yaptığı köprü neden yıkıldı? | Deniz, babasının adını kasabanın önünde lekelemek zorunda kalır. |
Sonlar “iyi son / kötü son” ekseninde değil, ödenen bedel ekseninde ayrışmalı.
İyi sonu bulan okur durur; farklı bedeller ödeten sonları bulan okur geri döner.
Üç ile beş arasının nedeni estetik değil, insani: okur ikinci ve üçüncü okumada keşfeder, beşincide tarar. İki son aynı soruya “evet” ve “hayır” diyorsa elinde iki son değil, bir sonun iki hâli vardır. Kısa ama kesin biten bir dal, uzun ama yarım kalan bir daldan her zaman iyidir.
Hatalar
Dallanan hikâyede en sık yapılan hatalar neler?
En pahalı hata, bedeli olmayan bir seçim için dal açmaktır; onu izsiz birleşme ve kardeş daldan ayrıntı ödünç almak izler.
Sahte seçimin beş hâli
Kozmetik seçim
Sonuç aynı, yalnız cümleler farklı. İki yolu da deneyen okur aldatıldığını hisseder; dal boşuna yazılmıştır.
Kapı seçimi
Sol kapı mı, sağ kapı mı? Karakterin isteğiyle ilgisi olmayan seçim okura yalnız zar attırır. Seçenek bir yön değil, bir öncelik sormalı.
İşaretli seçim
Seçeneklerden biri açıkça yanlış; metin hangisinin doğru olduğunu zaten söylemiştir. Ceza tehdidi taşıyan seçenek, seçenek değildir.
Bilgi seçimi
“Hangi bilgiyi öğreneceğini seç.” İyi bir fikir ama dal gerektirmez: aynı bölüm iki bilgiyle de kurulabilir.
Ertelenen seçim
Seçimin sonucu hep bir sonraki bölüme bırakılır. Dal bittiğinde okur verdiği kararın karşılığını hiç görmez.
- Her bölüm sonuna seçim koymak. İyi kurulmuş iki üç çatal otuz bölümlük bir kitabı taşır; her bölüm sonundaki seçim kitabı zenginleştirmez, bitirilemez yapar.
- Çıkışı belirsiz dal açmak. Dalı açarken söyle: “N. bölümde gövdeye döner” ya da “kendi sonuna gider”. Çıkışı olmayan dal, yazarı bıraktığında havada kalır.
- İzsiz birleşme. Birleşmeden sonra hiçbir şey farklı değilse okurun seçimi geriye dönük olarak silinmiş olur.
- Yukarı doğru yazmak. Bir dal önceki bölümleri yeniden yorumlayabilir ama değiştiremez; değiştirmesi gerekiyorsa o bir dal değil, başka bir kitaptır.
- Okurun geri döneceğini varsaymak. Çoğu okur bir yolu okur ve geri dönmez; her dal tek başına okunduğunda tamamlanmış hissettirmeli.
Topluluk
Birden çok yazarla dallanan hikâye nasıl yazılır?
Dallanma ile ortak yazım birbirine iyi gelir — iki yazar aynı anda farklı dalları yazabilir — ama yerine üç yeni zorluk gelir: ses farkı, sessiz çelişki ve sonu kimin yazacağı.
Ses farkı
Kardeş dallar iki ayrı yazardan çıkar ve okur ikisini arka arkaya okur. Fark tonda kalırsa zenginliktir; anlatıcıda, zaman kipinde ya da bölüm uzunluğunda çıkarsa kusurdur. Çaresi, bunları kitabın başında yazılı kural yapmak.
Sessiz çelişki
İki dal aynı gövde gerçeğini farklı varsayar ve kimse fark etmez, çünkü kimse ikisini birden okumaz. Çaresi tek bir yer: gövde gerçekleri karakter notlarında dursun, dalı yazan önce oraya baksın.
Sonu kim yazar
Dalı açan onu bitirmek zorunda değil; biçimin en iyi yanı bu. Ama kapatmak açmaktan zordur. Çaresi görünürlük: bitmeye yakın dallar belli olsun ki bitirmeyi seven yazar oraya gitsin.
Tek yazarlı dallanan hikâyeler dal patlamasından ölür; çok yazarlı olanlar tutarsızlıktan.
Birincisine sınır, ikincisine yazılı kural iyi gelir. Ortak yazmanın geri kalan yöntemleri birlikte kitap yazma rehberinde.
Uygulamada
Story Circle’da dallanan hikâye nasıl yazılır?
Story Circle’da dallanan hikâye, kitabı kurarken “Hikâye nasıl ilerlesin?” sorusuna “Dallanarak” cevabını vermekle başlar; 3. adımdaki sınırlar orada kitabın kendi ayarı olur.
Kitabı kuran için
- Dallanarak. Bir bölümün altına iki farklı devam yazılabilir; okur hangisini okuyacağını kendi seçer.
- Ayrım aralığı. Çatal her bölümde mi açılsın, yoksa “4 bölümde bir” gibi aralıklarla mı? Dört bölümde bir seçilirse hikâye dört bölüm tek yoldan gider, sonra ikiye ayrılır.
- En fazla kaç farklı son. İsteğe bağlı bir sınır; sınıra ulaşılınca yeni çatal açılmaz, açık yollar hedefe kadar tek devamla sürer.
- Kitap kaç bölümde bitsin. Hedef bölüm sayısına ulaşan her yol bir sondur.
Bu yapı ayarları kitap yayına girdikten sonra değiştirilemez; sınırları kurulumdan önce düşünmek bu yüzden önemli.
Dalı yazan için
- Boş bir dalı, ona yazmaya ilk başlayan yazar yazar. Aynı çatalın iki dalı aynı anda iki ayrı yazar tarafından yazılabilir.
- Yazma süren kitabı kuranın seçtiği kadardır (6, 12, 24, 48 ya da 72 saat; varsayılan 24 saat); süre dolarsa dal yeniden herkese açılır, taslağın sende kalır.
- Bir dala yazmaya başlamadan önce o dalın önceki bölümlerini okumuş olman gerekir; kardeş dalları okuman gerekmez. “Kardeş dallar birbirini bilmez” kuralının uygulamadaki karşılığı bu.
- Kitabı kuran ardışık yazar kısıtını açtıysa, kendi bölümünün hemen altına ancak bir bekleme süresinden sonra (bugün 6 saat) yazabilirsin; amaç başkalarına önce davranma şansı vermek.
- Gönderilen her bölüm yayımlanmadan önce otomatik içerik denetiminden geçer.
- Uygulamada her bölümün tek bir üst bölümü vardır, bu yüzden dallar yeniden birleşmez: 6. adımda dal kendi sonuna gider. Ağacın büyümesini birleşme yerine ayrım aralığı ve en fazla son sayısı sınırlar.
Okur için
- Çatala gelen okur “Kitap burada ikiye ayrılıyor” başlığı altında iki yolu görür ve birini “Bu yoldan devam et” ile seçer. Seçimi kaydedilir; öbür yola sonra Yollar ekranından dönebilir. Okuma verisi oluştuğunda her yolun yanında okurların yüzde kaçının o yolu seçtiği de görünür.
- Yol haritası ana yolu, alternatif yolları, okurun keşfettiği sonları ve yazılmayı bekleyen dalları tek ekranda gösterir.
- Devamı yazılmamış bir yolun sonunda okur “Yazmaya başla” düğmesini görür: okurken yazara dönüşmek tek bir dokunuş.
Yazma döngüsünün tamamı Story Circle nasıl çalışır sayfasında.
Sık sorulanlar
Dallanan hikâye hakkında sık sorulan sorular
Dallanan hikâye nedir?
Okurun belirli noktalarda yol seçtiği ve seçtiği yolun hikâyeyi gerçekten değiştirdiği anlatıdır. Bir bölümün altında birden çok devam bulunur; her devam, kendi ortası ve sonu olan bir daldır. Bölümler ve dallar birlikte bir hikâye ağacı oluşturur.
Çok sonlu hikâye ile dallanan hikâye aynı şey mi?
Çoğu zaman öyle, ama tam değil. Dallanan bir hikâyenin dalları yeniden birleşip tek bir sona da varabilir; çok sonlu hikâyede ise en az iki yol ayrı sonlara gider. Story Circle’da dallar birleşmez ve hedef bölüm sayısına ulaşan her yol bir son olur; bu yüzden dallanarak yazılan bir kitabın her kolu kendi sonuna gider.
Her bölümün sonunda seçim olmalı mı?
Hayır, ve bu en pahalı yanlış anlamalardan biri. Seçim noktası bölüm sonu demek değildir. İyi kurulmuş iki ya da üç çatal, her bölüm sonuna konmuş on beş seçimden hem daha çok iş görür hem de bitirilebilir. Seçimi takvime göre değil, karakterin gerçekten duraksadığı yere koy.
Dallar yeniden birleşebilir mi?
Kâğıt üzerinde evet; birleşme, ağacı küçük tutmanın en güçlü aracıdır. Şartı iz bırakmaktır: okur birleşmeden sonra da hangi yoldan geldiğini hissetmeli. Story Circle’da ise her bölümün tek bir üst bölümü olduğundan dallar birleşmez; ağacın büyümesini ayrım aralığı ve en fazla son sayısı sınırlar.
Bir dal, başka bir dalda olanlara atıf yapabilir mi?
Hayır. Kardeş dallar birbirini bilmez: 2.1’de olan şey 2.2’de olmamıştır. Bir dal yalnız kendinden önceki bölümlere ve bütün kitapta geçerli olan gövde gerçeklerine dayanabilir. Çok yazarlı kitaplarda en sık yapılan tutarlılık hatası, kardeş dalı okuyup oradaki bir ayrıntıyı kendi dalına taşımaktır.
Bir dalı bitiremezsem ne olur?
Yarım dal, okurun yürüyüp hiçbir yere varamadığı bir yoldur. İki dürüst çıkış var: dalı kısa ama kesin bir sonla kapatmak ya da başkasının devam edebileceği açık bir yerde bırakmak. Story Circle’da yazma süren dolarsa bölüm yeniden herkese açılır ve devamını başka bir yazar yazabilir; taslağın sende kalır.
Dallanan hikâye plansız yazılabilir mi?
Yazılabilir, ama iki sayı baştan konursa: bir dalın en fazla kaç bölüm sürebileceği ve bir çatalda kaç yol açılabileceği. Bu iki sınır varken planın geri kalanı yazarken kurulabilir. Sınır yokken plansız yazmak, kitabın büyüyerek değil dağılarak durması demektir.