Story CircleHikâye fikri nasıl bulunur
Fikir beklemek yerine üretmenin yolları, bir fikrin hikâye olup olmadığını anlama ölçütü ve fikri tek cümleye indirmek.
Yazma rehberi
Hikâye nasıl yazılır?
Hikâye yazmak için önce bir şey isteyen bir karakter ve onu engelleyen bir şey bul. Sonra giriş, gelişme ve sonucu birer cümleyle planla, ilk sahneyi işin başladığı yerden aç, gelişmeyi her birinde bir şeyin değiştiği sahnelerle yaz, sonucu karakterin ödediği bedelle bağla ve metni sesli okuyarak kısalt.
Aşağıdaki yedi adım bir okul ödevi için de, ilk öykün için de, başkasının başlattığı bir kitaba yazacağın tek bir bölüm için de aynı biçimde işler. Her adımda aynı örnek hikâyeyi bir adım ilerletiyoruz; böylece tavsiyenin kâğıt üzerinde nasıl göründüğünü de görüyorsun.
Son güncelleme:
Adım adım
Hikâye yazmanın 7 adımı nelerdir?
Karakter ve istek, engel, üç cümlelik plan, ilk sahne, gelişme, sonuç ve düzeltme: her adım bir öncekinin cevabını kullanır.
Bir şey isteyen bir karakter bul
Hikâye bir fikirden değil, bir şey isteyen birinden başlar. İstek somut olmalı: okur, karakterin onu elde edip etmediğini görebilmeli. “Mutlu olmak” bir istek değildir; “babasının anahtarını geri almak” bir istektir.
Örnek: Nihal, on iki yıldır tren kalkmayan bir istasyonun gece görevlisi. İstediği şey: tarifede hâlâ duran 03.10 treninin neden silinmediğini öğrenmek.
Önüne bir engel koy
Engel hikâyenin motorudur. En iyi engel bir duvar değil, başka bir şey isteyen başka bir insandır; çünkü duvar bir kez aşılır, insan ise direnmeyi sürdürür.
Örnek: İstasyon amiri Cemal o satıra dokunulmasını istemiyor. Nihal sordukça konuyu değiştiriyor.
Giriş, gelişme ve sonucu birer cümleyle planla
Yazmaya başlamadan üç cümle kur: girişte ne başlıyor, gelişmede ne zorlaşıyor, sonuçta ne değişiyor. Bu üç cümle, yolda kaybolduğunda döneceğin haritadır; sonuç cümlesini sonradan değiştirmek serbest.
Örnek: Giriş: Nihal tarifedeki satırı fark eder. Gelişme: Satırı sildirmeye çalıştıkça Cemal’in sakladığı şeye yaklaşır. Sonuç: Satırı silme yetkisini alır ama silmemeye karar verir.
İlk sahneyi işin başladığı yerden aç
İlk cümlenin tek işi okuru ikinci cümleye geçirmektir. Hava durumunu, uyanmayı ve karakterin geçmişini atla; hikâyeyi engelin ilk görüldüğü andan başlat.
Örnek: Zayıf açılış: “O gece hava çok soğuktu.” Güçlü açılış: “Nihal tarifedeki satırın üstünü çizmek için kalemi aldığında saat 03.09’du.”
Gelişmeyi, her birinde bir şeyin değiştiği sahnelerle yaz
Her sahnenin sonunda karakter bir şey öğrenmiş, kaybetmiş ya da bir karar vermiş olmalı. Hiçbir şey değişmiyorsa o sahne ya kısaltılır ya da tek cümlelik bir özete dönüşür. Diyalogda karakterler asıl derdini doğrudan söylemesin.
Örnek: “Bu satır neden hâlâ burada?” “Çayın soğuyor.” Cemal cevap vermez; Nihal bir şey saklandığını bu sessizlikten öğrenir. Sonraki sahnede eski defterlerde 03.10’un bir kazadan sonra kaldırıldığını bulur.
Sonucu karakterin ödediği bedelle bağla
Güçlü bir son, karakterin istediğini alıp almadığını ve bunun ona neye mal olduğunu gösterir. Sonu açıklama paragrafıyla değil, bir eylemle ya da kararla bitir; ne anlama geldiğini okur çıkarsın.
Örnek: Nihal satırı silebilir; bedeli, Cemal’in on iki yıldır beklediği trenin son izini ortadan kaldırmaktır. Silmez. Kalemi Cemal’e uzatır.
Metni sesli oku ve kısalt
İlk taslak bittikten sonra metni yüksek sesle oku: dilinin takıldığı her yer, okurun da takılacağı yerdir. Sildiğinde hiçbir şey kaybolmayan cümleleri ve anlamı okura açıklayan paragrafları çıkar.
Örnek: “İstasyon her zamanki gibi sessizdi ve Nihal her zamanki gibi yalnızdı.” Bu cümle çıkınca hikâyeden bir şey eksilmiyorsa silinir.
Birinci adımda takılıyorsan sorun çoğu zaman karakterdedir: karakter nasıl yaratılır rehberi isteği, engeli ve çelişkiyi ayrı ayrı ele alıyor.
Yapı
Giriş, gelişme ve sonuç nasıl kurulur?
Giriş karakteri ve isteğini tanıtır, gelişme engeli büyütür, sonuç da karakterin bir bedel ödeyerek değiştiği anı gösterir.
| Bölüm | Ne yapar | Nihal örneğinde | Sık hata |
|---|---|---|---|
| Giriş | Kim, nerede ve ne istiyor sorularını cevaplar. | Gece vardiyası, tarifedeki 03.10 satırı. | Karakterin bütün geçmişini baştan anlatmak. |
| Gelişme | Engeli büyütür; her sahne karakteri istediğine biraz yaklaştırır ya da uzaklaştırır. | Cemal’in suskunluğu, eski defterler, kaza kaydı. | Aynı engeli sahne sahne tekrar etmek. |
| Sonuç | İsteğin karşılığını ve bedelini gösterir; karakter artık başka biridir. | Satırı silebilecekken kalemi Cemal’e uzatması. | Bedelsiz bir mutlu son ya da açıklama paragrafı. |
Okulda öğretilen giriş-gelişme-sonuç düzeni ile bu rehberdeki istek-engel-bedel aynı şeyin iki adıdır: ilki metnin bölümlerini, ikincisi o bölümleri yürüten motoru anlatır. Gelişme genellikle en uzun bölümdür; giriş ve sonuç kısa tutulduğunda hikâye hızlanır.
Zanaat
Hikâyede diyalog nasıl yazılır?
İyi diyalogda iki karakter farklı şeyler ister ve asıl derdini doğrudan söylemez; bilgi, bu çarpışmanın arasından sızar.
- Konuşma istek taşır, bilgi değil. Karakterlerin okura bilgi vermek için birbirine zaten bildiği şeyleri anlatması (“Biliyorsun, bu istasyon on iki yıldır kapalı”) en sık yakalanan hatadır.
- Alt metni kullan. İnsanlar “sana kızgınım” demez; saati sorar. Cemal’in “Çayın soğuyor” demesi, “bu konuyu kapat” demesinden daha çok şey söyler.
- “Dedi” yeter. “Diye kükredi”, “diye hayıflandı” gibi fiiller dikkati konuşmadan yazara çeker. Tonu repliğin kendisi taşısın.
- Sesleri ayır. Repliklerden isimleri sildiğinde kimin konuştuğu hâlâ anlaşılmalı. Anlaşılmıyorsa birine kısa cümleler, ötekine bir söz alışkanlığı ver.
Zanaat
Bir bölümün sonu nasıl yazılır?
Bölüm sonu, okurun devam edip etmeyeceğine karar verdiği yerdir; en sağlam kapanış, bir soruyu cevaplarken yeni bir soru açandır.
Yeni soru
Bölümün sorusu cevaplanır ama cevap yeni bir soru doğurur. Okur cevap aldığı için tatmin olur, soru kaldığı için devam eder.
Karar anı
Karakter bir karar verir ve bölüm, kararın uygulanmasından hemen önce biter.
Ters bilgi
Son cümle okurun kurduğu resmi değiştirir. Bir kitapta iki üç kez işe yarar; daha sık kullanılırsa yorar.
Sessiz kapanış
Gerilimli bir bölümden sonra sakin, somut bir görüntü. Okura nefes aldırır, sonraki bölümün hızlanmasına yer açar.
Birlikte yazılan bir kitapta bölüm sonunun ikinci bir işi vardır: devamını başkası yazacak. Kapanışı bir sonraki yazara çalışacak biçimde bırak — bir kapı arala ama devamını tek bir yola hapsetme. Birden çok devamın aynı anda yazılabildiği kitaplarda bu daha da önemlidir; bunu dallanan hikâye nasıl yazılır rehberinde ayrıca anlatıyoruz.
Hatalar
Hikâye yazarken en sık yapılan hatalar neler?
Yeni başlayanların hatalarının çoğu, hikâye başlamadan önce yazılan cümlelerde ve hikâye bittikten sonra yazılan açıklamalarda toplanır.
| Hata | Yerine | Neden |
|---|---|---|
| Hava durumuyla ya da uyanmayla açmak | Engelin ilk göründüğü andan başla. | İlk paragraf, okura hikâyenin henüz başlamadığını söyler. |
| Soyut istek | Görülebilir bir nesne, bilgi ya da kişi seç. | Okur isteğin karşılanıp karşılanmadığını göremez. |
| Kolay aşılan engel | Engeli başka bir şey isteyen birine ver. | İnsan direnir ve büyür; nesne bir kez aşılır. |
| Geçmişi baştan anlatmak | Önce şimdiyi göster, geçmişi damla damla ver. | Okur, tanımadığı birinin geçmişini merak etmez. |
| Diyalogla bilgi taşımak | Replikte istekleri çarpıştır. | Karakterler birbirine bildiği şeyi anlatınca yapay durur. |
| Her şeyi sahnelemek | Önemli olanı göster, gerisini bir cümleyle anlat. | Okur asıl sahneye geldiğinde yorulmuş olur. |
| Sonu açıklamak | Son eylemde ya da kararda dur. | Açıklama, okurun kendi kurduğu anlamı elinden alır. |
Takılınca
Yazamıyorsan ya da fikrin yoksa ne yapmalısın?
Tıkanma çoğu zaman ilham değil bilgi eksikliğidir: sahnenin sonunda neyin değişeceğini henüz bilmiyorsundur.
- Sahnenin amacını tek cümleyle yaz. “Bu sahnenin sonunda şu değişmiş olacak” cümlesini kuramıyorsan sahne henüz yoktur; ekrana bakmak bu cümleyi getirmez.
- Sahneleri karışık yaz. Sonraki sahneyi yazamıyorsan yazmak istediğin sahneyi yaz; aradaki boşluk çoğu zaman kendiliğinden dolar.
- Yarım bırak. Yazmayı ne yazacağını bildiğin bir yerde bırak; ertesi gün boş sayfaya değil, yarım cümleye dönersin.
Tıkanmanın türlerini ve her birinin çaresini yazar tıkanması rehberinde, fikir üretmenin yöntemlerini hikâye fikri nasıl bulunur rehberinde bulabilirsin.
Uygulamada
Story Circle’da bir hikâye bölümü nasıl yazılır?
Story Circle’da bir hikâyenin tamamını değil, başkasının başlattığı bir kitabın tek bir bölümünü yazarsın; yukarıdaki yedi adım o tek bölüme uygulanır.
- 1. ve 2. adım hazır gelir. Kitabı kuran kişi ilk bölümü yazmış, karakterleri tanımlamış ve kitabın kurallarını koymuştur. Senin işin önceki bölümleri okuyup karakterin şu anki isteğini ve engelini bulmak.
- Boş bir bölümde “Yazmaya başla”ya basarsın. Bölüm, yazmaya ilk başlayan yazarındır. Yazma süren kitabı kuranın seçtiği süre kadardır (6, 12, 24, 48 ya da 72 saat; varsayılan 24 saat); süre dolarsa bölüm yeniden herkese açılır, taslağın sende kalır.
- 3. adımdaki plan tek bölüme iner. Bölümün uzunluğu kitabın karakter aralığına uymalı — örneğin 1.500 ile 4.000 karakter. Bu yüzden bölüm genellikle tek bir değişim taşır: bir karar, bir öğrenme ya da bir kayıp.
- Gönderirsin, bölüm denetimden geçer. Her bölüm yayımlanmadan önce otomatik içerik denetiminden geçer; geçen bölüm yayımlanır ve kitabın kalıcı bir parçası olur. Kitabı kuran isterse denetimden geçen bölümleri yayından önce kendisi de görebilir.
- Senin sonun, bir sonraki yazarın başıdır. 6. adımdaki sonucu kapatmak yerine bir kapı arala; devamı yazacak kişiye çalışabileceği bir soru bırak.
Döngünün tamamı Story Circle nasıl çalışır sayfasında, bir kitabı birkaç kişiyle yazmanın genel yöntemleri birlikte kitap yazma rehberinde.
Bir hikâyeyi bitirmenin en kolay yolu onu küçültmektir: Story Circle’da yazma birimi kitap değil, bölümdür.
Tek bir sahneyi düzgün kurmak, üç yüz sayfalık bir romanı planlamaktan çok daha küçük bir iştir — ve yazdığın bölüm ertesi gün başka birinin başlangıç noktası olur.
Sık sorulanlar
Hikâye yazmayla ilgili sık sorulan sorular
Hikâye mi hikaye mi, şapkalı mı yazılır?
TDK’nin Güncel Türkçe Sözlük’ünde kelime şapkalı yazılır: hikâye. Şapkasız “hikaye” yazımı gündelik kullanımda yaygındır; ödevde ya da resmî bir metinde TDK’nin yazımını, yani “hikâye”yi kullan.
Hikâyenin unsurları nelerdir?
Olay, kişiler, yer ve zaman hikâyenin dört temel unsurudur; bunlara bir de anlatıcı eklenir. Bu rehberdeki istek ve engel, olayı yürüten şeydir: bir kişinin bir şeyi isteyip hemen alamaması, olayın kendisidir.
Kısa bir hikâye kaç kelime olmalı?
Kesin bir sınır yok. Okul ödevinde öğretmenin verdiği sınır geçerlidir; kendin için yazıyorsan hikâye tek bir değişimi anlatacak kadar uzun, tek oturuşta okunacak kadar kısa olsun. Story Circle’da bölüm uzunluğu kelimeyle değil karakterle ölçülür ve kitabı kuran belirler; hazır aralıklar 500–1.500, 1.500–4.000 ve 4.000–10.000 karakterdir.
Hikâyeye nasıl başlanır?
Fikirden değil, sahneden. Bir karakterin bir şeyi istediği ve alamadığı ilk anı yaz. “Ne anlatacağım” sorusunun cevabı çoğu zaman yazarken bulunur; “kim, nerede, ne istiyor” sorusunun cevabı ise yazmadan önce bilinebilir ve ilk sayfa için yeter.
Hikâyenin sonu nasıl bağlanır?
Karakterin istediğini alıp almadığını ve bunun ona neye mal olduğunu gösteren bir sahneyle. Sonu açıklayan bir paragraf eklemek yerine son eylemde ya da kararda dur; okur anlamı kendisi kurduğunda son daha uzun akılda kalır.
Yazdığım hikâyeyi nerede paylaşabilirim?
Bir bölümü bitirdiğinde onu okuyacak birinin olması, yazmaya devam etmenin en sağlam nedenidir. Story Circle bunun için kurulmuş bir uygulama: başkasının başlattığı bir kitabın boş bölümüne yazmaya başlıyorsun, bölüm otomatik içerik denetiminden geçince yayımlanıyor ve devamını başka biri yazıyor.