Story CircleBirlikte kitap yazma: yöntemler ve adım adım rehber
Birlikte kitap yazma, tek bir hikâyeyi birden fazla yazarın bölüm bölüm ürettiği ortak yazarlıktır. İşleyen her düzen iki soruyu baştan cevaplar: bir sonraki bölümü kim yazacak ve yazılan bölüm ne zaman yayımlanacak? Bu iki soru açık kalınca ortak kitaplar yazarsızlıktan değil, bekleyişten durur.
Bu sayfa beş yaygın yöntemi yan yana koyuyor, bir kitabı arkadaşlarınla ya da bir toplulukla yazmanın adımlarını sıralıyor ve Story Circle’ın bölüm yuvası modelinin pratikte nasıl işlediğini somut bir örnekle gösteriyor.
Son güncelleme:
Birlikte kitap yazmak ne demek?
Birlikte kitap yazmak, bir kitabın metnini tek kişinin değil birden fazla yazarın üretmesidir. Terim üç ayrı işi kapsar ve karıştırılınca herkes başka bir şey bekler:
- Ortak yazarlık
- İki, en fazla üç kişi tek bir sesle yazar. Bölümler paylaşılır ama metin tek elden geçer; amaç, okurun kaç kişinin yazdığını fark etmemesidir. Terry Pratchett ile Neil Gaiman’ın birlikte yazdığı Good Omens (1990) bu biçimin bilinen örneğidir.
- Kolektif yazarlık
- Çok sayıda yazar, her biri kendi bölümünü yazar; seslerin farklı olması kusur değil, kitabın kendisidir. 1931’de Agatha Christie, Dorothy L. Sayers ve G. K. Chesterton’ın da aralarında olduğu Detection Club üyeleri The Floating Admiral adlı polisiyeyi bölüm bölüm, her yazar bir öncekinin bıraktığı yerden devam ederek yazdı.
- Zincir hikâye
- Bir yazarın bıraktığı yerden ötekinin devam ettiği kısa biçim. Forumlarda, sınıflarda ve arkadaş gruplarında en çok denenen yöntemdir; bitiş koşulu konmazsa genellikle birkaç tur sonra durur.
Birlikte yazılan bir kitapta en pahalı kaynak zaman değil, dikkattir: yazmak isteyip de bekleyen yazar hikâyeden kopar ve çoğu zaman geri gelmez.
Aşağıdaki yöntemlerin her biri aslında aynı soruya verilmiş bir cevap: yazmak isteyen kişi bugün yazabiliyor mu?
Birlikte kitap yazmanın yöntemleri nelerdir?
Pratikte beş yöntem var: ortak belge, sırayla yazma, oylama, editörlü derleme ve bölüm yuvası. Hiçbiri yanlış değil; her birinin kendine özgü bir tıkanma noktası var ve hangisinin sana uyduğu grubun büyüklüğüne ve ne kadar sık konuştuğunuza bağlı.
| Yöntem | Bir sonraki bölümü kim yazar? | Nerede tıkanır? | Kime uygun? |
|---|---|---|---|
| Ortak belge | Herkes, her yere, aynı anda. Google Dokümanlar gibi araçlar sürüm geçmişi ve yorum tutar ama bir sonraki bölümü kimin yazacağına karar vermez. | İki kişi aynı sahneyi yazınca ya da biri ötekinin metnini sessizce değiştirince. Kimin neyi yazdığı zamanla bulanıklaşır. | Her gün konuşan iki üç kişilik ekipler. |
| Sırayla yazma (zincir hikâye) | Baştan belirlenen düzende sıradaki kişi. | Sıradaki kişi yazamayınca bütün kitap bekler; kitap en yavaş yazarın hızında ilerler. | Birbirini tanıyan, düzenli yazan küçük gruplar ve sınıf etkinlikleri. |
| Oylamayla ilerleme | Birkaç kişi devam önerisi yazar, topluluk oyla birini seçer. | Her bölüm bir oylama süresi kadar gecikir. Katılım düşünce oylama anlamını yitirir; çoğu zaman en az itiraz edilen öneri kazanır. | Okuru kalabalık, yazarı az olan projeler. |
| Editörlü derleme | Herkes yazıp gönderir; bir editör hangisinin kitaba gireceğini seçer ve düzenler. | Editör dar boğazdır. Yazar, bölümünün yayımlanıp yayımlanmayacağını bilmeden yazar. | Ses birliğinin öncelikli olduğu antolojiler ve dergiler. |
| Bölüm yuvası (Story Circle) | Boş bir bölüme ilk başlayan yazar. Kitabı kuranın seçtiği yazma süresi boyunca (en çok 72 saat) bölüm yalnız onundur. | Kimse başlamazsa bölüm boş kalır. Sesler bölümden bölüme değişir; tutarlılık kitabın kurallarına ve karakter rehberine dayanır. | Birbirini tanımayan, günün farklı saatlerinde yazan geniş gruplar. |
Beşinci yöntemin bir de dallanan hâli var: aynı bölümün altına iki farklı devam yazılabilir ve okur hangisinden gideceğini kendisi seçer. Anlaşmazlık bir tartışma yerine iki ayrı yol üretir. Bu yapının okur tarafını interaktif hikâye rehberinde anlatıyoruz.
Birlikte kitap nasıl yazılır? Adım adım
Bir uygulamada da ortak bir klasörde de aynı yedi adım işler. Araçtan çok adımların sırası önemli.
İlk bölümü sen yaz
Yalnız bir fikrin üstüne yazmak zordur. Bitmiş bir ilk bölüm herkese bir anlatım sesi, bir zaman, bir mekân ve çözülmesi gereken bir sorun bırakır. Kitabı başlatan kişinin yapabileceği en etkili şey budur; ayrıntısı kitap yazmaya nasıl başlanır rehberinde.
Karakterleri tek bir listede topla
Her karakter için iki satır yeter: ne istiyor ve neyi asla yapmaz. Aynı adı iki ayrı kişi için kullanan iki yazar, ortak kitapların en sık kazasıdır. Karakteri kâğıt üstünde canlı kılmanın yolları karakter nasıl yaratılır sayfasında.
Anlatım kurallarını yazıya dök
Anlatıcı, zaman ve bölüm uzunluğu en azından yazılı olsun. Herkesin aklında tutabileceği üç kural, kimsenin okumadığı yirmi kuraldan iyidir. Konuşulması gerekenlerin tam listesi aşağıda.
Kimin yazabileceğini açıkça söyle
Herkes mi yazabilir, yoksa yalnız senin onayladıkların mı? İkisi de işler. İşlemeyen, bunu ilk anlaşmazlığa kadar söylenmemiş bırakmaktır.
Tek yol mu, dallanan mı karar ver
Tek yoldan ilerleyen kitap daha kolay okunur ve daha kolay biter. Dallanan kitap bitmesi daha zor ama anlaşmazlığa dayanıklı bir yapıdır: farklı şey isteyen iki yazar ikisi de yazar. Dallanacaksa bir bölümün altına kaç devam yazılabileceğini şimdi belirle.
Bir bitiş koşulu koy
Sonu görünmeyen kitap yazar kaybeder. On iki bölüm, otuz bölüm — bir sayı, bir hobiyi bitirilebilir bir işe çevirir. Kitap kaç bölümde bitecek, bitmeden önce hangi sorular cevaplanmış olacak?
Gelen bölümü bekletmeden yayımla
Onay bekleyen bir bölüm, geri kalan herkese katkının yavaş olduğunu öğretir. Yayın kuralını baştan koy: belirli kuralları geçen bölüm kendiliğinden yayımlansın, değişiklik gerekiyorsa sonradan konuşulsun.
Birlikte yazmadan önce hangi kurallar konuşulmalı?
Ortak yazmadaki anlaşmazlıkların çoğu, kimsenin baştan sormadığı beş sorudan çıkar. Her birine tek cümlelik bir cevap yazmak yeter.
- Anlatıcı ve zaman
- Birinci tekil mi, üçüncü tekil mi? Geçmiş zaman mı, şimdiki zaman mı? Bakış açısı bölümden bölüme değişebilir mi, değişecekse okur bunu nereden anlayacak?
- Karakter yetkileri
- Bir yazar başkasının karakterini konuşturabilir mi, yaralayabilir mi, öldürebilir mi? En çok tartışma çıkaran madde budur; bir cümleyle cevaplanırsa hiç çıkmaz.
- Bölüm uzunluğu
- Alt ve üst sınır koy. Sınır yoksa bir bölüm iki paragraf, öteki yedi sayfa olur ve kitabın ritmi kaybolur. Okurun bir oturuşta bitirebileceği uzunluk iyi bir ölçüdür.
- Zaman çizgisi
- Bir bölüm hikâyeyi ne kadar ilerletir: bir sahne mi, bir gün mü, bir yıl mı? Konuşulmazsa üç bölümde on yıl geçer ve kimse nerede olduğunu bilmez.
- Sınırlar
- Kitabın dışında kalacak konular, tonlar, sahneler. Bunu baştan söylemek sansür değil davettir: yazarlar neyin serbest olduğunu bilerek daha rahat yazar.
Story Circle’da birlikte kitap yazma nasıl işler?
Kitabı kuran kişi ilk bölümü, karakterleri ve kuralları koyar; sonra boş bir bölüme ilk başlayan yazar onu yazar ve gönderilen bölüm otomatik içerik denetiminden geçince kendiliğinden yayımlanır. Adımların tamamı Story Circle nasıl çalışır sayfasında.
- Boş bölüm
- Yazmaya başla
- Yaz
- Gönder
- Otomatik denetim
- Yayın
Kitabı kuran neyi belirler?
Hikâyenin öncülünü, karakter rehberini ve kitap kurallarını; bölüm başına karakter aralığını (hazır aralıklar 500–1.500, 1.500–4.000 ve 4.000–10.000 karakter, ya da kendi aralığı); kitabın kaç bölümde biteceğini; tek yoldan mı dallanarak mı ilerleyeceğini ve bir bölümü yazmak için ne kadar süre verileceğini (6, 12, 24, 48 ya da 72 saat). Bu yapı ayarları kitap yayına girince değişmez. Kimlerin yazabileceği (herkes ya da yalnız senin onayladıkların) ise sonradan da değiştirilebilir.
Bir bölümü kim, ne kadar süre yazar?
Yazarlık ekranı yazılmayı bekleyen boş bölümleri listeler. Birine başladığında bölüm, kitabın yazma süresi boyunca yalnız sana açıktır; diğer yazarlar onu “yazılıyor” olarak görür. Bir kitapta aynı anda tek bölüm yazabilirsin. Süre dolarsa bölüm yeniden herkese açılır ve yazdıkların taslak olarak sende kalır; vazgeçersen bölümü erken bırakırsın.
Kitabı kuran isterse ardışık yazar kısıtını açar: o zaman bir yazar kendi bölümünün hemen altına ancak bir bekleme süresi (varsayılan 6 saat) geçtikten sonra yazabilir. Amaç zinciri durdurmak değil, başkalarına da başlama şansı vermektir.
Gönderilen bölüm ne zaman yayımlanır?
Gönderilen her bölüm yayımlanmadan önce otomatik içerik denetiminden geçer; hiçbir bölüm bu denetimi atlamaz. Denetim olumluysa bölüm varsayılan olarak kimsenin onayını beklemeden yayımlanır. Kitap sahibi isterse denetimden geçen bölümleri yayından önce görür; 24 saat içinde karar vermezse bölüm kendiliğinden yayımlanır.
Bir örnek. Deniz on iki bölümde bitecek bir polisiye kurar: ilk bölümü yazar, üç karakteri tanımlar, bölüm uzunluğu için 1.500–4.000 karakteri ve 24 saatlik yazma süresini seçer. Akşam saat dokuzda Ece ikinci bölüme başlar; bölüm ertesi akşam dokuza kadar yalnız onundur. Gece yarısı gönderir, bölüm denetimden geçip yayımlanır ve üçüncü bölüm boşalır. Sabah Kaan üçüncü bölüme başlar — kimse kimseye haber vermek zorunda kalmaz.
Deniz kitabı dallanarak kurup çatalın her bölümde açılmasını seçseydi, yayımlanan her bölümün altında iki boş devam açılırdı: Kaan ile başka bir yazar aynı gece aynı sahneden iki farklı yöne yazabilirdi, okur da hangisini okuyacağını kendisi seçerdi.
Birden fazla yazarla yazılan kitap nasıl tutarlı kalır?
Çok yazar, kendiliğinden dağınık bir kitap üretmez; dağınıklığı yapısızlık üretir. Yükün çoğunu dört şey taşır.
Ortak karakter rehberi
Karakterler bölüm bölüm icat edilmez, kitap düzeyinde tanımlanır. Herkes aynı insanları yazar. Story Circle’da rehber kitaba bağlıdır; sonradan katılan yazar onu kitap sayfasından okur.
Yazılı kitap kuralları
Anlatıcı, zaman, sınırlar ve bölüm uzunluğu kitabın kendi alanlarıdır. Karakter aralığının dışındaki bir bölüm gönderilemez; bu bir uyarı değil, kapıdır.
Editör değil, kitap sahibi
Kitabı kuran kişi katılımı, karakterleri ve revizyon taleplerini yönetir ama başkasının metnini kendi eliyle değiştiremez. Yazarların katkı vermeye gönüllü olmasının sebebi tam olarak budur.
Kurallı revizyon
Yayımlanmış bir bölüm doğrudan değişmez. Değişiklik revizyon olarak gönderilir, denetimden geçer ve kitap sahibi sonraki bölümlerin dayandığı olayları bozup bozmadığına bakarak karar verir. Eski sürümler saklanır.
Birlikte yazmaya uygun hikâye başlangıçları
Her fikir ortak yazmaya uygun değildir. İyi bir ortak başlangıç çok kapı, sınırlı bir mekân ve işleyen bir saat taşır; böylece her yazar bir kapıyı açabilir ama kimse kitabı tek başına bitiremez.
Yedi daire, aynı gece kaybolan tek anahtar
Olay tek, bakış açısı çok: her yazar bir daireyi üstlenebilir ve gerçeği kimse tek başına bilmez.
Son vapur kalktığında adada on iki kişi kaldı
Kapalı mekân ve sınırlı kadro, yazarların birbirinin karakterini tanımasını kolaylaştırır; sabah vapuru da doğal bir bitiş saati koyar.
Her bölümde başka birinin eline geçen bir mektup
Bölümler kendiliğinden bir el değiştirme anıyla biter; bir sonraki yazar mektubu kimin bulacağına karar verir.
Ertesi günün haberlerini okuyan bir kasaba radyosu
Her bölüm bir gün sürer; zaman çizgisi tartışması baştan çözülür.
Sayfaları farklı şehirlere dağılmış bir kitap
Dallanan kitaba uygun: her yol başka bir şehre gider ve her şehir kendi sonunu taşıyabilir.
Kendi fikrini üretmek istersen hikâye fikri nasıl bulunur rehberinde fikri beklemek yerine üretmenin yollarını anlatıyoruz.
Birlikte kitap yazma hakkında sık sorulanlar
Bir kitabı kaç kişi birlikte yazabilir?
Yönteme bağlı. Ortak belgede üç kişiyi geçince çakışmalar başlar; sırayla yazmada kişi sayısı arttıkça herkesin bekleyişi uzar. Story Circle’da yazar sayısı baştan sabitlenmez: kitapta boş bir bölüm kaldığı sürece yeni bir yazar katılabilir. Tek sınır, bir yazarın aynı kitapta aynı anda yalnız bir bölüm yazabilmesidir.
Aynı bölümü iki kişi aynı anda yazabilir mi?
Story Circle’da hayır: bir bölümü aynı anda tek kişi yazar ve ikinci kişiye bölümün şu an yazılmakta olduğu söylenir. Dallanan kitaplarda ise bir bölümün altında iki ayrı devam açılır; iki yazar aynı noktadan iki farklı yöne aynı anda yazabilir.
Yazmaya başladığım bölümü bitiremezsem ne olur?
Yazma süren dolduğunda bölüm yeniden herkese açılır ve o ana kadar yazdıkların taslak olarak sende kalır. Bölüm hâlâ boşsa aynı taslaktan yeniden başlayabilirsin. Vazgeçersen bölümü erken de bırakabilirsin; böylece başka biri hemen yazmaya başlayabilir.
Yalnız arkadaşlarımla birlikte kitap yazabilir miyim?
Evet. Kitabı liste dışı kurarsan Keşfet’te görünmez, yalnız bağlantıyı paylaştığın kişiler bulur. Katılımı onaylı yaparsan yalnız senin onayladıkların yazar. Arkadaşlarını kullanıcı adıyla davet edebilirsin; davet bir bildirimdir, katılma kurallarını değiştirmez. Liste dışı kitaplarda bölüm yazmak puan ya da Story Coin (SC) kazandırmaz.
Birlikte yazılan kitabın telif hakkı kimde olur?
Story Circle’da yazdığın her bölümün telif hakkı sende kalır; platforma yalnız yayımlama, listeleme ve tanıtma için münhasır olmayan bir lisans verirsin. Yayımlanan bölüm ortak eserin bir parçası olduğu için tek taraflı geri çekilemez; hesabını silsen bile anonimleştirilerek kalır. Platform dışında birlikte yazıyorsanız hak paylaşımını baştan yazılı olarak konuşun.
Story Circle’da birlikte kitap yazmak ücretli mi?
Bir kitaba bölüm yazmak ücretsizdir. Yeni bir kitap kurmak ve kitabı EPUB ya da PDF olarak dışa aktarmak, uygulama içinde kazanılan Story Coin (SC) ile yapılır. SC satın alınmaz; örneğin herkese açık bir kitapta yayımlanan her bölüm yazarına SC kazandırır.
Bunları da okuyabilirsin
İnteraktif hikâye
Okurun yol seçtiği hikâyeler: türleri, örnekleri ve kod yazmadan nasıl kurulduğu.
Dallanan hikâye nasıl yazılır
Bir dalın nerede hak edildiği, dal sayısının nasıl kontrol edildiği ve sonların nasıl planlandığı.
Story Circle nasıl çalışır
Boş bölümden yayına altı adım: yazma süresi, gönderim, otomatik denetim ve itiraz.